Geschiedenis

J. Krom |16 november 2006 | 10823 keer gelezen

Opmaat 1972-1979
Als in mei 1972 de Zwolse Filmliga van start gaat, hebben ze het tij mee. Nederlandse filmmakers breken met de traditie van seks- en vechtfilms. Jonge regisseurs als Verhoeven en Weisz brengen heel andere films voor een gretig publiek. Distributeurs en gemeentes werken schoorvoetend mee.

Jongerencentrum Klein Palvu, Korte Kamperstraat in 1973.

In het Zwolse jongerencentrum Klein Palvu besluit een vriendengroep om zelf films te vertonen. Dat doen ze in het Dominicanenklooster. De eerste voorstelling is op 28 september 1973. Een kratje bier gaat mee voor de pauze, de 16-mm apparatuur komt van de gemeente. Vanaf de start zijn er nauwe banden tussen de 'linkse' films en actiecomités over emancipatie, dienstweigeraars, de neutronenbom of wereldvrede.

Jongerencentrum Salvador, Thorbeckegracht 1975.

Op de slippen van het Zwolse jeugdwerk krijgt de Filmliga in 1975 een plek in het nieuwe jongerencentrum Salvador. Er is wekelijks een film op vrijdagavond, maar de Filmliga probeert korte tijd ook films te vertonen in wijkcentra en dorpshuizen in de omgeving.

Pleidooi voor een Zwols Filmhuis, voorjaar 1979.

In januari 1979 pleit de Filmliga in een lijvig rapport voor een volwaardig Filmhuis. Ook het eigen blad 'Beeldschrift' hamert daarop: Zwolse film verdient goed eigen onderkomen en 35-mm apparatuur. Om een stevige vuist te maken, gaat op 17 oktober 1979 de Filmliga op in de Stichting Zwols Filmhuis.

Papenstraattheater omstreeks 1983. Hier rolt het Filmhuis tot 1994 haar filmdoek uit.

Papenstraat 1980-1989
Het Zwols Filmhuis schuift eind 1979 aan bij het Papenstraattheater in het middeleeuwse Cele-kwartier in de binnenstad. De wethouder verleent subsidie en slaat op 9 januari 1980 symbolisch een drempel weg. Het Filmhuis deelt de bar en entree met het theater. Ze delen ook de programmakrant 'Kijk Uit'.

De bar van Filmhuis en Papenstraattheater, 1983.

De zaal met 78 stoelen is een verbetering, maar film en toneel gaan slecht samen. In weekends en vakanties kan het Filmhuis niets. Er komen nu doordeweeks twee draaimomenten. Al snel lukt het toch om op zondagmiddag kwaliteitsfilms te draaien. Het Filmhuis maakt naam met festivals: horror, jazz, Vrouw en Film, het COC, Midzomernacht. Ook kinderfilm krijgt een vast moment. In 1984 beginnen de populaire maandthema's over regisseurs als Bergman, of acteurs of landen.

De 16-mm projector omstreeks 1984.

Het publiek stroomt toe, ook door de programmafolder die in 1988 verschijnt. Jaarlijks turft het Filmhuis nu ongeveer 6.000 bezoekers. Ook aan vrijwilligers is nu geen gebrek. Dan wordt de programmering een splijtzwam: kwaliteitsfilm voor een breed publiek of maatschappijkritische filmeducatie?

Bestuursleden in 1982, in de binnentuin achter de bar.

Een groter probleem vormt het onderkomen. Nog steeds ratelt de 16-mm projector middenin het publiek, de zaal is niet comfortabel en de botsingen met het toneel duren voort. Het Filmhuis verliest in 1987 korte tijd haar subsidies, maar een jaar later komt er voor het eerst kantoorruimte. Voor de filmzaal wordt jarenlang gezocht naar een betere plek: alle zalen van schouwburg Odeon passeren de revue, net als het pand waar nu grand-café Public zit en enkele pakhuizen in de binnenstad. Het vlot niet. Gefrustreerd stapt in september 1989 het gehele bestuur op.

Schetsen uit 1992 in grand-café Public en Papenstraat.

Overleven 1990-1994
Enthousiast herschikt een nieuw bestuur in 1990 de organisatie. Er komt een nieuw logo, een gesubsidieerde kracht voor de administratie en de 36 vrijwilligers worden beter aangestuurd. Het Filmhuis schrapt de maandthema's, om ruimte te scheppen voor meer variatie.

De binnenplaats in 1955, met rechts het Fraterhuis.

De culturele taak wordt anders opgevat: er komt samenwerking met literaire clubs, hogescholen en in 1994 doet het Zwols Filmhuis mee in het landelijke kinderfilmfestival Cinekid. De locatie blijft een struikelblok en het bestuur blijft alternatieven aandragen. Als in 1993 het Papenstraattheater op de fles gaat, blijkt het succes van films in het weekend. Dit jaar is er een recordaantal van 6.000 bezoekers.

In 1955 zitten aan de Praubstraat een magazijn en werkplaats.

Eind 1993 wordt het Filmhuis beloond: het mag van de gemeente een eigen filmzaal beginnen in het Fraterhuis. Dat is een kloostergebouw uit 1497 van de Moderne Devoten. In de 17de eeuw woonde rekenmeester Bartjens er. Met subsidies van de overheid en spaargeld van het Filmhuis tovert ontwerpster Manon de Roode de oude ruimte om in een intieme filmzaal.

In 1994 wordt het middeleeuwse 'domus vicina' ingericht.

De nieuwe plek rechtvaardigt een nieuwe naam: per 1 januari 1995 is dat Filmtheater Fraterhuis. De vage term 'lid' wordt 'Vriend', wat nog een hoge vlucht zal nemen. Op 6 april kunnen de projecteurs proefdraaien met de 35-mm apparatuur, een oude wens. Actrice Willeke van Ammelrooy opent het Fraterhuis officieel op 11 mei 1995.

De 35-mm projector, sinds 1995.

Op de kaart 1995-2006
In de eigen zaal en met de 35-mm projectiekan het Fraterhuis dagelijks actuele films programmeren voor een breed publiek. Voortaan draait elke film een week lang en in 1999 is 'Festen' de eerste die op verzoek wordt herhaald. Het publiek wordt diverser, het filmaanbod geniet grote belangstelling.

De filmzaal en de oude entree, die in 2007 worden gerenoveerd.

De Zwollenaren vinden de deur van het Fraterhuis. Door voorleesdagen, een homevideofestival, zaalverhuur, festivals als Moziezone en Cinekid. Het in 1999 nieuw vormgegeven maandprogramma wordt een begrip, in 2001 gaat de website de lucht in, in 2003 later wordt definitief de pauze geschrapt en is er een nieuw kaartje. Tussen 1997 en 2005 verdrievoudigt het bezoekersaantal van 10.000 naar 30.000. Eind 2005 zijn er ruim 1700 Vrienden en 80 vrijwilligers. De organisatie kraakt in haar voegen. Gelukkig begint in 1997 een tweede gesubsidieerde kracht: voor de techniek. Tot 1998 is het een komen en gaan van bestuursleden en vrijwilligers.

De entreekaartjes in de jaren '80.

Ook de filmzaal barst al snel uit haar voegen. De bezoekersaantallen overtreffen de verwachtingen ruimschoots. Maar de wensen voor een tweede filmzaal leggen het in de politiek af tegen de bouw van een nieuw theater, de Spiegel. In 2003 kruipt het Fraterhuis zelfs door het oog van de naald: de subsidie van de gemeente blijft ternauwernood overeind. Intussen bestaat er wrevel over het gedeelde gebruik van de bar, zeker nu de films geen pauze meer hebben.

De entreekaartjes in 2003.

In 2004 worden al deze onderhandelingen in handen gelegd van een zakelijk leider, de zelfbetaalde beroepskracht van het Fraterhuis. Het 25-jarig jubileum van 17 oktober 2004 wordt gevierd met een feest, een tentoonstelling in het Zwols Museum, extra voorstellingen en een boekje. De plannen voor een tweede zaal krijgen nieuw élan. In november 2006 stemt de gemeente in met een gezamenlijk plan van Fraterhuis en schouwburg Odeon.

Renovatie
Vanaf Kerst 2006 wordt de voormalige Manegezaal, of Novon zaal, van schouwburg Odeon heringericht als tweede filmzaal voor het Fraterhuis. Tegelijk verhuist de entree van het poortje aan de Praubstraat naar de gedeelde ingang met Odeon aan de Blijmarkt. Als in mei de nieuwe Novon filmzaal gereed is, zijn de oude filmzaal en de toekomstige filmfoyer aan de beurt.

Het poortje gaat definitief dicht, 1 mei 2007.

In de zomer van 2007 ontstaat een complex van twee filmzalen, twee projectiecabines, een filmfoyer en een gedeelde kassa en bar met Odeon. Achter de schermen ontstaat een labyrint van gangen en trapportalen. De uitdijende organisatie herschikt zich in de nieuwe jas, met twee projectors en nieuwe werkwijzen. De feestelijke opening van het vernieuwde Fraterhuiscomplex staat gepland voor september 2007.

Om dit te voorkomen, renoveert het Fraterhuis in 2007.

Dit is een bewerking van en aanvulling op de jubileumuitgave 'Licht in Zwolse duisternis' van Filmtheater Fraterhuis uit oktober 2004, door Jelmer Krom en Jan Bert Oosterveen. Niets uit deze uitgave, of van deze website, mag worden gereproduceerd of gepubliceerd zonder toestemming van het bestuur van de Stichting. De foto's uit 1955 zijn van Foto-Persdienst Henneke, HCO Zwolle.